Vijftig tinten grijs

De discussies zijn niet van de lucht.
 "Wat vind jij er nou van?", vroeg mijn vriendin in de AKO boekenstand op Schiphol en wees op de stapels 'Fifty shades of Grey', die gretig gekocht werden.
 "Och, als je houdt van een soort boeket-reeks-porno, moet je het beslist lezen", vond ik.
Alleen deze schrijfsels, romans zou ik ze niet willen noemen, gaan verder dan de kus aan het eind. Dat vrouwen het fijn zouden vinden dat hun man/minnaar steeds woedend wordt om onbenulligheden en hen daarna straft met SM-seks ? Ook dat wordt sleur op den duur, zeker als je 50 keer binnen een paar honderd bladzijden mee moet lijden/genieten.
"Ieder zijn meug, zei de boer ", en liep naar de varkensstal...

Goed, hier hebben we met hele andere kleuren grijs te maken. De regen komt met bakken uit de hemel en de honden en ik blijven binnen. De laatsten hebben een hekel aan nattigheid, dus moet ik ze soms dwingen naar buiten te gaan om hun behoeften te doen. Ze liggen nu te slapen in hun behaaglijke mandjes en wachten tot het droog wordt. Verstandige hondjes...

Zonder "Het Bureau"

Het zal even wennen zijn, want ik heb het uit: Het Bureau van J.J. Voskuil. Ik zal Maarten Koning en zijn dagelijkse belevenissen missen en vind het jammer dat er niets meer volgt (behalve dan misschien wat verhalen over, hoe hij al ruziënd met zijn vrouw zijn jaarlijkse voettochten maakt in de Auvergne.) In ruim 5500 bladzijden heeft hij in korte maar heldere stijl de sleur beschreven tijdens zijn kantoorbestaan op het wetenschappelijke P.J. Meertens Instituut voor Volkstaal, Volkscultuur en Volksnamen. De karakters van de collega's in het binnen- en buitenland worden weergegeven met een leitmotiv, zoals bv. Tsjaikowski dat doet in "Peter en de Wolf" door ieder dier een eigen melodie te geven. Zo gaat bij Voskuil zijn baas Balk met zijn voet zitten wippen als hij ongeduldig wordt, Asjes houdt het document dicht bij zijn ogen, Muller grijnst, Tsjitske knijpt haar ogen dicht, Joop slaat luidruchtig met haar vuist op tafel, Sien, voorovergebogen, ziet wit van de zenuwen, Lien krijgt een kleur en kijkt de andere kant uit, enzovoort, enzovoort. Maarten Koning is dit: hij gaat zijn kamer binnen, hangt zijn jasje op, zet zijn plastic tasje in de boekenkast, zet het raam op een kier, haalt de hoes van zijn schrijfmachine, gaat zitten, draait een vel papier met vier doorslagen in zijn machine en gaat zitten tikken. Zo begint iedere werkdag , drie decennia lang. Door de jaren heen groeit bij hem de overtuiging dat zijn werk zinloos is en waar hij en zijn collega's mee bezig zijn geen enkele wetenschappelijke waarde heeft. Zijn vrouw helpt ook al niet mee, door alles wat met Het Bureau te maken heeft af te kraken, want dat haar man zich maatschappelijk is gaan gedragen door zich verantwoordelijk op te stellen voor zijn ondergeschikten en zelfs veel werk mee naar huis neemt, bevalt haar helemaal niet. "Je gaat dat toch niet doen, ook nog eens thuis zitten werken voor dat rot Bureau van je ? Stel je voor zeg ! Dat verbied ik je. Met zo iemand wil ik niet getrouwd zijn, dan sodemieter je maar op, mijn huis uit."

Arme Maarten Koning voelt zich vaak triest en met de intrede van het computertijdperk en de opkomst van de managers besluit hij in de VUT te gaan. Zijn vrouw wil hem niet thuis hebben want daar loopt hij haar tijdens het huishouden in de weg, dus gaat hij iedere dag, met zijn pakje brood, maar een eind fietsen. Als hij op het Bureau komt om zich voor te bereiden op de paar commissies waar hij nog in zit, maken de oud-collega's door hun gedrag hem geleidelijk aan duidelijk dat hij niet meer welkom is. Weg is weg: de koning is dood, leve de koning !

Waarom is het zo verslavend om te willen weten, wat er op dat saaie bureau gebeurde ? Misschien om je vermoedens bevestigd te zien dat iemand er inderdaad de kantjes van af loopt, of zich ziek meldt als er problemen zijn. Of zijn het de onderlinge rivaliteit en de kleine treiterijen die zo intrigeren ? Je vraagt je af, met het tempo waarin deze ambtenaren bezig zijn, of er überhaupt iets uit hun handen zal komen....! Iedereen die op een kantoor gewerkt heeft zal het wel herkennen en de mensen die al met pensioen zijn zullen begrip hebben voor het feit, dat het niet gemakkelijk is om te moeten accepteren dat je uitgerangeerd bent, dat je van nul en generlei waarde bent geworden en dat niemand je meer ziet staan. Was je eens in jouw tijd belangrijk voor je vak? Dat is voor de nieuwere generaties totaal niet van belang. Ze willen het niet eens weten!

Als het al een troost is: iedereen komt aan de beurt om opgevolgd te worden, als hij, of zij, maar lang genoeg blijft leven.

Millennium Trilogie en Het Bureau

De laatste paar maanden lees ik boeken die al uitgebreid besproken zijn in de media, maar hoe jubelend of lovend de recensenten vaak ook zijn, de beoordeling van een boek blijft altijd afhankelijk van de literaire bagage en de levenservaring van de lezer zelf.

In april kocht ik de Millennium Trilogie van Stieg Larsson, omdat de boeken in de kranten en op alle lees- en boekblogs gunstig werden beoordeeld. Toen ik door de paar duizend bladzijden heen was, had ik de indruk een modern sprookje te hebben gelezen. Griezelig zo nu en dan, macaber, soms spannend met als ondergrond de hedendaagse politieke, juridische en zakelijke wereld, waarvan het bij iedereen zo langzamerhand wel bekend is dat er daar veel gebeurt wat het daglicht niet verdragen kan. De hoofdpersoon, Lisbet Salander, wordt opgevoerd als een geniale 'nerd' die ongrijpbaar is voor justitie, omdat ze kans ziet zichzelf onzichtbaar te maken door allerlei vermommingen toe te passen. Bovendien is ze lid van een wereldwijde groep 'hackers' die in ieder computersysteem kan inbreken. Met deze moderne technologie als wapen neemt ze wraak op iedereen die haar in het verleden slecht behandeld heeft en het gaat er daarbij niet bepaald zachtzinnig aan toe. Na de laatste bladzijde te hebben gelezen, kan ik niet anders concluderen dan dat het succes van de boeken te danken moet zijn aan het feit, dat het de droomwens van iedereen is, om radicaal met al je vijanden en tegenstanders af te kunnen rekenen: kijk maar naar de films van Clint Eastwood als Dirty Harry... maar in de echte wereld is het helaas niet erg geloofwaardig.

Het staat me tegen als mensen zeggen dat je 'zus-en-zo' boek moet lezen, want dat wekt bij mij een soort tegenzin op, dus toen er in de negentiger jaren een hype ontstond rond "Het Bureau" van J.J. Voskuil, liet ik die boeken links liggen. Eigenlijk ben ik pas nieuwsgierig geworden na het lezen van zijn boek 'Binnen de Huid' , dat dit voorjaar postuum verschenen is.

Omdat dit boek een schakel is tussen "Bij nader inzien" dat zijn studentenleven beschrijft en "Het Bureau" waarin de jaren beschreven worden die hij werkend doorbrengt op het wetenschappelijke "Meertens Instituut" voor volkskunde, kon ik kiezen of ik wilde weten wat vóór "Binnen de huid" was gebeurd of daarna.

Ik koos daarna, en moet dus raden wat de jeugdidealen van hem en zijn vrouw zijn geweest.

Wat belangrijk is, lijkt mij, voordat je "Het Bureau" gaat lezen, is te weten hoe het was om op te groeien in de eerst helft van de twintigste eeuw. Omdat ik geboren ben in de 2e Wereldoorlog, weet ik me nog heel goed te herinneren hoe Victoriaans onze opvoeding eigenlijk was. Over seks werd nooit gesproken, dat was 'vies', en hiërarchische verhoudingen in de maatschappij waren al eeuwenlang geleden vastgelegd en nauwelijks bespreekbaar.

Voor mij was het ook heel herkenbaar, omdat ik zelf op een dergelijk 'bureau' heb gewerkt tussen 1963 en 1968.

Ik begrijp, dat Voskuil en zijn vrouw hadden gekozen voor 'onmaatschappelijkheid' , d.i. niet meedoen aan de kapitalistische consumptiemaatschappij. Voskuil, alias Maarten Koning, voelt zich dan ook constant bedreigd, aan de ene kant door zijn bazen en collega's en aan de andere kant door zijn vrouw, die zeer rigide blijft vasthouden aan wat ze kennelijk, in de begintijd van hun huwelijk, met elkaar afgesproken hebben.

Zo beschrijft hij de ruzies die hij met zijn vrouw heeft, wanneer hij besluit te gaan werken. Ze wil dat niet, evenmin wil ze dat hij salarisverhoging accepteert, of medewerkers aanstelt om hem te helpen met zijn werklast. Hij mag geen bandrecorder mee naar huis nemen en een televisie en auto zijn uit den boze. Ze eist zelfs dat hij een roeimachine, die hij gekocht heeft om fit te blijven, terugbrengt naar de winkel. Zijn werk moet 'onzin' blijven. Als hij zich begint te interesseren voor wat hij moet onderzoeken , namelijk cultuurlijnen ontdekken tussen volksgebruiken en die intekenen op kaarten om daar uiteindelijk een Atlas van te kunnen maken, zijn de rapen gaar.

Het enige waar zijn vrouw en hij het over eens zijn, is de liefde voor alle dieren.

Op zijn werk moet hij, tegen wil en dank, leren te manoeuvreren om zichzelf te kunnen handhaven tussen zijn collega's (in binnen- en buitenland) en tegelijkertijd de bazen op het 'Hoofdbureau' te vriend te houden. Hij voelt zich nergens op zijn gemak en wordt vaak overvallen door gevoelens van zinloosheid. Op een zeker moment constateert hij zelfs dat de 'glans' die de wereld vroeger voor hem had, voorgoed verdwenen is.

In het eerste deel van "Het Bureau" beschrijft hij feilloos zijn baas, "Meneer Beerta". Hij had hem beter"Meneer Schipper" kunnen noemen, want deze man is een meester in het manipuleren van zijn minderen en meerderen ; bij het uitspelen van de een tegen de ander wordt de waarheid vaak geweld aangedaan, maar naar buiten toe speelt hij de beminnelijkheid zelve.

Ik ben nu bezig aan deel II : "Vuile Handen".

Dit deel beschrijft het verdere wel en wee van Maarten Koning op 'het bureau' met zijn collega's en bazen die er allemaal op uit zijn om hun eigen positie te verbeteren, desnoods ten koste van de anderen. Alleen een goede schrijver is in staat om 5500 bladzijden vol te schrijven over het leven op een kantoor of bedrijf zonder dat het gaat vervelen. Ja, het is zelfs zo boeiend dat je wilt weten hoe het nu verder met ze gaat.

Vanavond hoorde ik op de Wereldomroep een reportage waarin de huidige directeur van het Meertens ( Beerta) Instituut wordt ondervraagd over de bandopnamen die in de vijftiger en zestiger jaren zijn gemaakt van volksvertellingen. Over Voskuil wordt met geen woord gerept en toch heeft hij in zijn romans uitgebreid over deze opnamen gereporteerd.

Korte memorie ?

Misleidende titel

"Waarom vrouwen chocola lekkerder vinden dan seks", de titel van het boek viel me onmiddellijk op en dat was natuurlijk ook de bedoeling, want ik liep rond tussen de tafels met daarop stapels boeken, allemaal bestsellers, die ze in de AKO boekhandel in de vertrekhal van Schiphol verkopen.

Dit soort boeken die onder het mom van een zweempje wetenschappelijkheid aan de lopende band verschijnen heeft kennelijk een grote aantrekkingskracht op lezers die op zoek zijn naar vermakelijke beschrijvingen van de vele komische misverstanden die er tussen de beiden seksen bestaan. In ieder geval moet de tekst niet te moeilijk zijn zodat de intellectuele vermogens niet te veel hoeven te worden aangesproken.. Zo herinner ik me nog de bestsellers van een paar jaar geleden die Allan & Barbara Pease hebben geschreven: "Why men don't have a clue and women always need more shoes", en zijn voorganger: "Why men don't listen and women can't read maps".

Echt wetenschappelijk gaat het er daarentegen aan toe in de boeken van Mary Roach, die met "Bonk", een humorvolle beschrijving geeft wat er o.a. in de hersenen en in de rest van hun lichamen gebeurt als twee mensen seks met elkaar hebben. Omdat het uiterst moeilijk was om vrijwilligers te vinden die 'het' in een laboratorium met elkaar wilden doen terwijl ze met draden verbonden waren aan allerlei meetapparatuur, deed ze het maar zelf, met haar echtgenoot. Ondanks dat het over wetenschappelijke onderzoeken gaat leest het boek als een trein door de geestige formuleringen van de schrijfster.

Maar goed, voordat ik in het boek begon te lezen waarom vrouwen chocola lekkerder vonden dan seks dacht ik dat het kwam, omdat er al een tijdje bekend is dat cacao ingrediënten bevat die het serotoninegehalte in het bloed verhogen wat weer als gevolg heeft dat het ' het zich goed voelen' bevordert. Maar dan zou het logisch zijn om te denken dat vrouwen het allebei even lekker zouden vinden. Bovendien heb ik het idee dat er veel mannen zijn die chocola ook best lekker vinden. De reden dat alleen maar vrouwen daarom chocola boven seks prefereren zou naar mijn, emancipatoire, mening dan ook waarschijnlijk meer te maken moeten hebben met hele andere factoren, waarover je maar weinig leest: bv. dat er een heleboel mannen op deze wereld hele slechte minnaars zijn.

Ik herinner me nog uit de zestiger en zeventiger jaren van de vorige eeuw dat er speciaal voor de vrouw allerlei handboeken uitgegeven werden, waarin tips werden gegeven hoe je je echtgenoot seksueel in je geïnteresseerd kon houden. Hilarische tips, zoals hem frisgewassen opwachten als hij uit zijn werk thuis kwam, gekleed in een minuscuul schortje of strak in het leer naar gelang zijn fantasieën, nadat je natuurlijk eerst de tafel feestelijk had gedekt en de hele middag in de keuken zijn favoriete gerechten had staan klaar te maken. Natuurlijk leidde je hem eerst naar de badkamer om hem een heerlijke massage te geven en de rest volgde dan vanzelf wel... Of, als je uitging vergat je een slipje aan te trekken en dat vertelde je hem pas halverwege de avond. O, o, o, wat stout! Mijn vriendinnen en ik moesten ook grinniken om het boek "How to bellydance for your husband", we zagen al die huisvrouwen al voor ons en de verbijsterde gezichten van de mannen, die comfortabel met de pantoffels aan, vanachter hun avondkrant de ingestudeerde kronkelingen van hun vrouwen gadesloegen. En waar waren de kinderen en de huisdieren gebleven ?

Tegenwoordig is het al niet veel beter als ik de inhoud van de damesbladen, zoals de Cosmo(politain), Elle en Marie Claire moet geloven. Alleen zijn er wat nieuwe trends bijgekomen, zoals vrouwvriendelijke pornovideo's, slow sex ( net zoiets als slow food, neem ik aan), tantra-seks, bondage en andere variaties, die het seksleven spannend moeten houden.

Toen ik het titelblad binnenin het boek opensloeg zag ik dat "Waarom vinden vrouwen chocola lekkerder dan sex" een vertaling was van het Amerikaanse "Do Gentlemen Really Prefer Blondes ?" Gelijk begreep ik waarom de Nederlandse titel was zoals hij was.... uit puur winstbejag, want wie in Nederland kent de film: "Gentlemen prefer blondes" met Marilyn Monroe nog ? Hetzelfde principe wordt toegepast door de roddelbladen zoals Privé, Story, Weekend e.a. die bv. buiten op de omslag schrijven: "Heeft Koningin Beatrix een geheime minnaar ?" Je ziet dan een onduidelijke foto waarop nog net een schim te zien is die de achteringang van Paleis Noordeinde binnenschiet. Als je het artikel openslaat blijkt het Hans van Mierlo te zijn die als Minister van Staat een kopje thee ( iets sterkers mag-tie niet meer) met HM is komen drinken.

Maar, denkt de lezer, wat heeft dit allemaal te maken met mijn leven in Spanje? Nou... net zoveel als chocola met seks !